Nu ontkiemt het

Johannes 8, 1-11 Jesaja 43, 16-21

Van de week mocht ik weer in Deventer op de Saxion Hogeschool een gastles houden over het Christendom. Elke keer is het weer interessant waar de studenten opeens vragen bij hebben. Deze keer bleven ze heel erg hangen bij het begrip ‘zonde’. En opeens vroeg een islamitische student: ‘Is het in het christendom misschien makkelijker te zondigen dan in de islam? In de islam zijn de regels namelijk veel duidelijker dan in het christendom, dus dan weet je ook beter waar de grenzen liggen. Maar in het christendom is het niet zo duidelijk, misschien ben je aan het zondigen zonder dat je het weet? En als je het had geweten, dan had je het misschien niet gedaan.’

Dat is best een aardig doordenkertje, vind ik. Scherp de regels gewoon aan en dan weet je precies waar je aan toe bent. Een andere student vond het dan ook goed dat er in de samenleving tegenwoordig steeds meer gehandhaafd wordt. Doordat mensen steeds minder gelovig zijn gaan ze blijkbaar vaker in de fout. — Het christendom dus als waakhond van het fatsoen, dat vond ik eerlijk gezegd een beetje te min.

Wel lieten die twee heel goed zien hoe wij er tegenwoordig over denken hoe we onze samenleving leefbaar houden. Er moet een zo groot mogelijke vrijheid zijn, maar aan de achterkant gaan we alsnog controleren. Je mag doen en laten wat je wilt, maar als achteraf blijkt dat je je niet aan de regels hebt gehouden, dan gaan we handhaven. Het is een beetje het Angelsaksische denken waar het erom draait dat je aan de achterkant oordeelt aan de hand van het meetbare effect, van het resultaat en wat het oplevert. Daar staat tegenover het Rijnlandse model. Het heet ‘Rijnlands’ omdat het geografisch uit de gebieden langs de Rijn komt waar vroeger de Romeinen hebben gezeten. Dus beneden de rivieren, zoals we nu zeggen, daar waar veel mensen katholiek zijn en waar er carnaval gevierd wordt. Daar kijk je veelmeer naar de voorkant, je kijkt naar de waarden en naar de intenties. En je geeft elkaar het vertrouwen dat je volgens die waarden zult gaan handelen.

Een bijzonder wrang voorbeeld van ons Angelsaksisch denken in regeltjes achteraf zagen we van de week. De atletiektrainer Jerry M. had al lang toegegeven dat hij jarenlang minderjarige meisjes misbruikt had, maar het OM kan nu pas overgaan tot vervolging omdat er nu pas aangifte is gedaan. Pas door de aangifte namelijk werd het effect van het misbruik meetbaar en tastbaar. Nu pas is er een zaak, terwijl de catastrofe al sinds de jaren tachtig aan de gang is. In ons Angelsaksisch denken zitten we aan de achterkant, iets wordt pas waar als het resultaat meetbaar is. Terwijl als je naar de waarden kijkt, dan is misbruik ook dan fout als er geen aangifte gedaan wordt. Hoeveel leed had er voorkomen kunnen worden als het OM niet had gewacht op aantoonbare resultaten, maar als het had ingegrepen omdat misbruik tegen onze wáárden indruist.

In ons evangelie denken de schriftgeleerden en Farizeeën net zo. Ze slepen een vrouw voor Jezus: ‘Meester, deze vrouw is op heterdaad betrapt toen ze overspel pleegde. Mozes draagt ons in de wet op zulke vrouwen te stenigen.’ Dit is de daad, er is bewijs, de wet schrijft voor: stenigen. Meetbaar effect, en handhaven maar; duidelijk, toch?

Jezus hurkt neer en tekent in het zand. We weten het niet maar misschien heeft hij flarden uit onze eerste lezing in zijn hoofd: ‘Een heel leger geweldenaars, ze zijn vergaan, als een kwijnende vlam gedoofd.’ En als de geweldenaars bij Jezus blijven aandringen, schrijft hij verder in het zand. ‘Zie, ik ga iets nieuws verrichten, nu ontkiemt het — heb je het nog niet gemerkt?’ Nee, de schriftgeleerden en Farizeeërs hebben het nog niet gemerkt. Zij blijven staren op wat vroeger was, zij staan stil in het verleden. Zij blijven hangen in het ouderwetse denken. Ze willen van Jezus toestemming om te handhaven.

En weer schrijft Jezus in het zand. Het Koninkrijk van God is niet een kwestie van aan de achterkant handhaven, het is veelmeer een kwestie van aan de voorkant het goede willen doen.

Als je niet alleen naar de achterkant kijkt, misschien ontstaat er dan een heel ander beeld. Wat is er met de man die toch ook op heterdaad betrapt is? Wat is zijn aandeel daarin, heeft hij haar misschien gedwongen? En hoe zit het met de gedupeerde echtgenoot? Vindt hij ook dat zijn vrouw gestenigd moet worden? Als het ergens niet om handhaven gaat dan is het wel in een huwelijk, toch? Misschien is zijn liefde zo groot dat hij haar wil vergeven? Misschien heeft hij zelf ook al lang gezien dat ze elkaar niet gelukkig maken en wil hij haar geluk niet in de weg staan? Misschien willen ze allebei aan hun relatie gaan werken om toch nog samen het geluk te vinden waar zij allebei zo naar verlangen?

Volgens de wet mag je handhaven, maar dan is er geen toekomst. En hoe ziet voor de schriftgeleerden en Farizeeërs de toekomst er dan uit? ’Wie van jullie zonder zonde is, laat die dan als eerste een steen werpen.’

En weer schrijft Jezus in het zand: Zie, ik ga iets nieuws beginnen; geen regels en wetten om aan te geven wat er wel en niet mag, maar een nieuw leven en een nieuwe wereld waarin je de regels en wetten helemaal niet meer nodig hebt. Het is al begonnen, merk je het niet? ‘Ga dus naar huis, en zondig vanaf nu niet meer.’

De schriftgeleerden en Farizeeërs zijn ondertussen afgedropen. Zij zijn niet van het nieuwe leven en de nieuwe wereld. Ze blijven hangen in het oude denken: ‘Mozes draagt ons in de wet op om te straffen.’ Maar ondertussen maken ze zich wijselijk uit de voeten om juist aan die wet te ontsnappen. Over een tijdje zullen ze Jezus terugpakken. Met bijna letterlijk dezelfde woorden zullen ze tegen Pilatus zeggen: ‘We hebben een wet die zegt dat hij moet sterven, omdat hij zich de Zoon van God heeft genoemd.’

‘Zie, ik ga iets nieuws verrichten’, het heeft nog heel wat voeten in de aarde, maar ‘nu ontkiemt het — heb je het nog niet gemerkt?’

Ekkehard Muth, 7 april 2019

Dit bericht is geplaatst in Nieuws, Overwegingen. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *