Een nieuwe scheut

Matteüs 3, 1-12, Jesaja 11, 1-10

2e advent 2019

Een nieuwe scheut uit de oude stronk. Kan je je voorstellen dat zeg maar uit je oude stronk een nieuwe scheut kan voortkomen? Huub Oosterhuis heeft het een keer zo geformuleerd: als je viert, dan vier je altijd wat er was, je viert wat er is, en je viert wat er komen gaat. Zo ken je dat ook van als je bijvoorbeeld een kroonjaar bereikt hebt of als je een jubileum hebt. Je kijkt uitgebreid terug, je viert waar je op dit moment staat, en je krijgt de goede wensen voor de toekomst. Verleden, heden en toekomst.

Maar in ons geloof draaien we die volgorde om. Niet verleden, heden, toekomst, nee, in ons geloof beginnen we altijd met de toekomst. We beginnen het kerkelijk jaar ermee dat we uitgebreid stilstaan bij de toekomst. Het eerste en belangrijkste feest van het christendom is de geboorte van Jezus, een nieuw begin. En dat beginnen we met de adventstijd waarin we alleen maar vóóruitkijken. Het gaat niet om de glorieuze lichtmomenten uit het verleden, maar we steken de kaarsjes aan van het licht van de toekomst. We kijken niet terug op verdiensten en resultaten uit het verleden, maar we beginnen met een visioen; met een pasgeboren kind dat nog geen verleden heeft, maar louter toekomst. Het christendom is een geloof van toekomst.

In onze eerste lezing maakt Jesaja dat duidelijk: ‘uit de stronk van Isaï schiet een telg op, een scheut van zijn wortels komt tot bloei.’ Het oude heeft afgedaan. De uiterlijke schijn doet er niet meer toe, en geruchten tellen niet meer. De oude verhoudingen en de vastgeroeste patronen zullen verbroken worden. De oude vijandschap tussen wolf en lam, die zich zo in ons denken en voelen genesteld heeft, wordt opgeheven. De vanzelfsprekende verhoudingen worden opengebroken; het pasgeboren kalf zal het niet meer verliezen van de oude brullende leeuw. En ook de oude angsten en bedreigingen worden uitgewist: ‘bij het hol van een adder speelt een zuigeling’.

Kan je je dat voorstellen? Kan je je voorstellen dat je eens anders aankijkt tegen degene met wie je onenigheid hebt? Kan je je voorstellen dat je probeert te kijken of achter jouw angst misschien niet ook nieuwe mogelijkheden opduiken? Kan je je voorstellen dat jijzelf en de mensen om je heen in een nieuw licht komen te staan? Kan je je voorstellen dat uit je oude stronk nog een nieuwe scheut kan opkomen?

Ons geloof is een geloof van nieuw begin, een geloof van toekomst. Maar ondertussen zit je wel met wat het verleden met jou gedaan heeft. Veel wat vol goede moed als een jonge scheut uit onze handen is gekomen is inmiddels oud hout geworden. Hoeveel vruchten zijn inmiddels niet verschrompeld. ‘Hij houdt de wan in zijn hand’, zegt Johannes de Doper, want hoeveel van ons graan komt niet terecht omdat het ons niet lukt om het kaf van oude kwetsuren van ons af te schudden. — Kan je je voorstellen dat er bij jou toch iets nieuws kan groeien?

Johannes de Doper heeft makkelijk roepen. We zijn geen onbeschreven blad zoals het nieuwgeboren kindje in de kribbe. We zijn geen nieuwe scheut, onze stam is nou eenmaal gevormd door het verleden. Scheefgegroeid door stormen, in de bast zijn de sporen van de oude kwetsuren duidelijk te zien, en onze oude ideeën hebben zich stevig in ons vastgezet. — Dat herken ik, zegt Johannes, daar heb ik ook last van, ‘ik ben zelfs niet goed genoeg om zijn sandalen voor hem te dragen.’ En toch: begin ik er alvast maar mee. Ik doop jullie met water. Hij zal jullie dopen met de Heilige Geest, maar ik begin maar met water. Water op de oude stronk, wie weet komt er toch een nieuwe scheut tot bloei.

En vervolgens haalt hij uit naar de Farizeeën en de Sadduceeën. ‘Addergebroed’, bijt hij hen toe, want de Farizeeën hadden echt geen oog voor de toekomst. Zij doken liever in de oude geschriften en probeerden elkaar vliegen af te vangen door alsmaar nog scherpzinniger de letter van de wet te spellen. Voor hen was geloof in beton gegoten; een oude harde stronk uit het verleden. En de Sadduceeën waren zo mogelijk nog conservatiever. Het waren leden van de aristocratie, de elite die helemaal geen belang had bij nieuwe ontwikkelingen. En om hun status vast te houden onderhielden ze altijd warme banden met de heersers van het moment.

Allebei de stromingen hadden zich toegelegd op het behoud van wat er is en wat er was. En zij onderbouwden hun houding door te zeggen: ‘wij hebben Abraham als Vader.’ — In die traditie staan wij natuurlijk ook. Gelovig gezien stammen ook wij allemaal af van aartsvader Abraham. — Maar wat Johannes de Doper hen verwijt, is dat zij in dit verleden blijven stilstaan. Zij zien niet dat Abraham juist de belofte heeft gekregen dat zijn nakomelingen het volk van God zullen vormen, en dat die nakomelingen onderweg zullen zijn naar het beloofde land. Zij staren zich blind op Abraham zelf en zien niet dat Abraham door is blijven groeien. En ook al is die boom al oud geworden, uit die oude stronk van Isaï komt een nieuwe scheut op, uit de stonk dus van de achter-achter-kleinzoon van Abraham. En Isaï was de vader van koning David, en David was de bet-over-over-grootvader van Jezus. — De Farizeeën en Sadduceeën kunnen zich niet voorstellen dat uit het oude en stabiele hout van het geloof een nieuwe scheut kan voortkomen.

Kan jij je dat wel voorstellen? Kan jij je wel voorstellen dat uit die oude stronk van jou iets nieuws kan voortkomen? Dat oude verhoudingen openbreken, dat uit jouw oude kwetsuren nieuwe moed gaat groeien, dat aan jouw oude takken nieuwe vruchten groeien?

Johannes doopt ons met water; water op de oude stronk. Wij beginnen niet bij Abraham, maar wij beginnen bij waar Abraham naar toe groeit. Wij blijven niet staan bij ons tweede kaarsje op de adventskrans, maar we kijken vol verlangen uit naar het grote licht. Wij blijven niet staan bij hoe het is in India bijvoorbeeld, maar we pakken schooltassen in voor de kinderen zodat zij naar school gaan en een toekomst krijgen. In het oude stro van de kribbe zal een nieuwgeboren kindje liggen. Ons geloof is een geloof van toekomst. We zien uit naar wat er zal bloeien.

Ekkehard Muth, 8 december 2019

Dit bericht is geplaatst in Nieuws. Bookmark de permalink.

Geef een reactie