Augustinuslezing

Download the PDF file .


Identiteit en religie in de moderne samenleving: kansen en gevaren bezien vanuit Augustinus

De samenleving in Augustinus’ tijd is in verwarring en is een overgangstijd. Rome is al een keer gevallen, 410, en tegen het eind van Augustinus’ leven staan de Vandalen aan de poort van zijn stad. De Romein die Augustinus is ziet zijn samenleving ten dele veranderen, ten dele in elkaar storten. Augustinus reageert daar op verschillende wijzen op. Aan de ene kant benadrukt hij het belang van een heldere religieuze identiteit, voor hem de christelijke. In het vormgeven van die identiteit is hij uitgesproken. Tegenstanders hebben een forse dobber aan hem en hij bestrijdt hen op alle mogelijke manieren. Aan de andere kant is er meer. Augustinus is geen fanaticus die alleen de identiteit van het christendom wil benadrukken. Hij is ook degene die probeert nieuwe wegen te vinden als het gaat om het ervaren van het mysterie van de omgang met God. Dat blijkt niet alleen uit zijn Belijdenissen, maar ook uit zijn theoretische werk over de Drievuldigheid. Telkens weer probeert Augustinus achter de woorden te zoeken en verder te gaan dan een bepaald leerstuk. Want juist als je meent God begrepen te hebben, dan heb je hem niet begrepen, zegt hij in een van zijn preken.

Zo zoekt hij dus naar een spiritualiteit die geloof kan worden en geloof dat de bron kan zijn van een bepaalde spiritualiteit. Waarbij wij in het achterhoofd moeten houden dat hij ontzettend veel heeft geschreven, maar zeker geen systematisch denker was. Versta, er zit in zijn werken een bepaalde spanning, uitlopend op tegenstellingen, die niet gemakkelijk op te lossen valt. Er is soms een hele wijde inspirerende blik en soms een wat strakkere, ook benauwende blik. Maar juist dat contrast maakt dat Augustinus zoveel meer is dan een van de vele theologen die je kunt bestuderen. Hier tref je iemand die zich gedwongen voelt, door de scherpe vragen van zijn tijd, steeds verschillende antwoorden te geven en die zich afvraagt wat de juist benadering is.

Inderdaad, het gaat hem niet om de christelijke gemeenschap als een gesloten samenleving en in die zin zeker geen claustrum. Wel gaat het hem om herkenbaarheid in een samenleving die zoekt naar een gemeenschap die niet uitsluit, maar insluit.

Matthias Smalbrugge
Matthias Smalbrugge studeerde in Amsterdam en Parijs en promoveerde op de triniteitsleer van Augustinus. Hij was predikant in de Waalse Kerken en in de PKN. Sinds 2015 is hij hoogleraar met als leeropdracht ‘Europese cultuur en christendom’. Lid van het Theologisch Elftal van Trouw.

Dit bericht is geplaatst in Activiteiten, Nieuws. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *