Het beste in ons

Johannes 15, 9-17 Handelingen 10, 25-48

Gisteren hebben we onze vrijheid gevierd. En de dag ervoor hebben we alle mensen herdacht die deze vrijheid met hun leven hebben betaald. Voor veel mensen lijkt dat allemaal ver weg. Het is immers alweer 73 jaar geleden dat het hier bij ons oorlog was. En de oorlogen die nog niet zo lang geleden zijn, die lijken weer ver weg omdat ze geografisch letterlijk ver weg zijn: Indonesië, Libanon, Irak, Iran en alle andere missies waar ons land bij betrokken is.

Maar zo ver weg is het allemaal niet. Oorlog maakt namelijk het slechtste in de mens los, en als je dan kijkt hoe snel mensen op twitter of facebook de meest vreselijke dingen de wereld in slingeren, dan blijkt het dichter bij dan we misschien zouden willen. Soms betrap je je er ook zelf op, en ik mezelf ook, hoor: hoe makkelijk gaat het soms als je aan het roddelen bent. Of hoe gauw heb je toch een oordeel klaarliggen over de Marokkanen, de moslims of de vreemdelingen; en andersom, hoe gauw denken ‘zij’ dat onze samenleving niet deugt.

Oorlog maakt het slechtste in ons los. De brave ambtenaar verandert zomaar in een kille verrader, en de anders zo sociaal bewogen familie doorsnee kijkt opeens weg. Nog maar afgezien van dat het, nadat je vrede gesloten hebt, nog generaties duurt totdat je elkaar weer vertrouwt. Mijn eigen ouders waren nog kinderen in de oorlog en ikzelf ben pas lang en breed na de oorlog geboren. En toch waren mijn generatiegenoten en ik in onze jeugd ervan doordrongen dat we aan dat vertrouwen hard moesten werken. Ik ben van de ‘hij-is-weliswaar-Duitser-maar-hij-is-toch-aardig-generatie’. Dat ervoeren we trouwens niet als last, maar het was een duidelijke opgave: laten zien dat je niet fout bent, dat je een mens bent, en dat je er alles voor zult doen om niet opnieuw het slechtste in de mens los te maken, maar om juist het beste in de mens naar boven te laten komen. — Gisteren hebben we onze vrijheid gevierd, gisteren hebben we gevierd hoe het is wanneer het beste in de mens naar voren komt.

Daar gaat het ook in onze lezingen over. Oorlog maakt het slechtste in de mens los, maar onze lezingen halen het beste in ons naar boven. En het beste, dat is de liefde. Het is zelfs het allerbelangrijkste gebod in de hele bijbel: blijf in mijn liefde, heb elkaar lief, zoals ik jullie heb liefgehad. Augustinus vat het heel kort samen: ‘Bemin en doe wat je wilt.’ En Johannes zit hier een beetje ingewikkeld te redeneren, maar eigenlijk is de boodschap: in de liefde kom je het dichtst bij God. Door de liefde word je beeld en gelijkenis van God. Met de liefde haal je niet alleen het beste in jou naar boven, met de liefde haal je ook nog eens God in jou naar boven.

Dat klinkt heel vroom en heel aardig, maar het is tegelijkertijd best eng. Liefde geven betekent namelijk dat je helemaal voor de ander gaat, dat je alle vangnetten achterwege laat en volledig op de ander vertrouwt. En liefde ontvangen is misschien net zo moeilijk. Je moet je namelijk helemaal openstellen, alle muren slechten, de poorten van je ziel wijd open. En er maar op vertrouwen dat de ander er geen misbruik van maakt en je niet kwetst.

Daar gaat het in onze lezing uit Handelingen over. Het gaat hier erover dat de heilige Geest zich niet beperkt tot de christenen en geen onderscheid maakt tussen joden en christenen of mensen uit andere culturen en godsdiensten. Opeens moet je er dan op vertrouwen dat je ook die enge vreemdeling met liefde kunt bejegenen. Dat het beste in de mens ook in degene naar boven kan komen, die vroeger je vijand was. In onze lezing uit Handelingen wordt het geformuleerd met de woorden: ‘ze zagen vol verbazing dat ook de heidenen het geschenk van de heilige Geest ontvingen.’ Opeens moet je je ook aan die enge vreemdeling durven geven, opeens moet je erop vertrouwen dat ook die vreemde ander het beste met je voorheeft.

Na de oorlog hebben wij dat in Europa weer stapje voor stapje geleerd. Het is misschien begonnen met wat jongeren waarvan je dacht: het zijn weliswaar Duitsers, maar ze zijn toch aardig. En het begon misschien met: laten we niet vergeten hoe fout het tussen ons is gegaan, maar laten we nu proberen hoe het gaat als we tastend en stap voor stap op de liefde durven te vertrouwen. En het begint steeds weer opnieuw als je onverwachts mag ervaren dat de ander jou blijkt lief te hebben. En het gaat door als je doet wat jouw liefde voor de ander jou ingeeft.

‘Bemin en doe wat je wilt’, zegt Augustinus. Misschien hebben we dát gisteren gevierd. Een leven waar het beste in jou en in de ander naar boven komt. Oorlog maakt het slechtste in de mens los, de liefde maakt God in jou los.

Ekkehard Muth, 6 mei 2018

Dit bericht is geplaatst in Nieuws, Overwegingen. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *