Heb je mij lief?

Foto: Arend

Johannes 21, 15-25

Gezamenlijke viering van Boskapel en Oecumenisch City-Pastoraat in de Stevenskerk

‘Driemaal gelogen, driemaal bekend’, zo begint Augustinus in het jaar 412 zijn preek over onze lezing uit het Johannesevangelie; ‘driemaal gelogen, driemaal bekend’. Velen van ons hebben nog voor ogen, of moet ik beter zeggen: velen van ons kunnen het misschien nog steeds horen wanneer de evangelist in de Matteuuspassion zingt: ‘und alsbald krähete der Hahn.’ Normaal kondigt de haan het krieken van de nieuwe dag aan, maar toen markeerde de haan de donkerste nacht: Petrus had Jezus drie keer verloochend. &mdash: ‘Driemaal gelogen’, zegt Augustinus.

En nu is het een goede vondst van de evangelist Johannes dat Jezus Petrus driemaal vraagt om te bekennen, ‘Heb je mij lief?’ Drie dagen geleden was het nog: ‘Ben jij soms ook een leerling van die man?’ — ‘Nee, ik niet.’ — ‘Heb je mij lief?’. En opnieuw: ‘Ben jij som ook een leerling van hem?’ – ‘Nee, ik niet.’ — Heb je mij lief?’ En voor de derde keer: ‘Maar ik heb je toch bij hem gezien?’ — ‘Nee, ik ken die man niet.’ — ‘Heb je mij lief?’

Augustinus denkt heel dualistisch. Hier de goddelijke wereld en daar de wereld van God los. Nu mag van mij iedereen van God los zijn, zeker van de dogmatische en kerkelijke god. Maar tegenwoordig hebben we misschien een nieuw dualisme, een tweedeling in mensen die louter materieel denken, en mensen die hun leven ingebed zien in een overstijgend perspectief. Aan de ene kant marktwerking, productie, meetbare feiten, en aan de andere kant opstanding en verrijzenis uit de materie. Dat je bestemd bent om te verrijzen, en dat die opstanding aan jouw leven hier en nu een overstijgende dimensie geeft.

Gelukkig merken we dat steeds meer mensen in die zin willen verrijzen, ook al noemen ze dat niet zo, en ook al verbinden ze dat niet meteen met kerkelijke opvattingen. Maar meer en meer is er een gedeeld verlangen naar een overstijgend perspectief, juist ook bij veel niet-kerkelijke initiatieven hier in Nijmegen. Met onze plannen voor een stadsklooster willen we deze zoekbewegingen naar zeg maar opstanding met elkaar verbinden.

Paus Franciscus geeft ons in zijn nieuwe exhortatie een steuntje in de rug. Daarin roept hij op om je leven te heiligen. Daarvoor hoef je geen heilige te zijn, nee, iets van Gods bedoelingen waarmaken dat kan ook al in je gewone leven. Dan laat je de overstijgende dimensie hier en nu al oplichten, dan begint de opstanding gewoon dicht bij de grond. Franciscus begint dan ook met de woorden: ‘Verheugt u en juicht’.

Nogmaals, niemand hoeft meteen kerkelijk te worden, maar als je een overstijgend perspectief in je leven moet missen is dat toch wel jammer.

Petrus wordt er verdrietig van. Hij denkt natuurlijk aan het donkerste uur uit zijn leven, waar hij Jezus verloochend heeft. Hij die altijd wilde uitstijgen boven het stoffelijke, die over water wilde lopen, en die met Jezus zelfs wilde sterven, juist hij verloochende al het overstijgende. En hij bekent: ‘Heer, u weet alles.’ U weet dat ik van u houd, u weet dat ik wil verrijzen, maar u weet ook dat het mij allemaal te groot kan worden.

Dat ken je ook van jezelf. Hoe vaak denk je na vergaderingen: ik had eigenlijk dit en dat moeten zeggen. Of dan flap je in een ruzie woorden uit, en terwijl je ze nog uitspreekt weet je al dat je dat beter niet had kunnen doen. Je weet wat je wilt, maar dan sluit je toch weer compromissen. Je hebt hoge idealen, maar als puntje bij paaltje komt, kies je toch eieren voor je geld. Je zou het nooit gewild hebben, en toch verraad je daarmee de ander en laat je de ander in de steek.

Maar het is niet altijd een kwestie van standvastig blijven en heldhaftig de verleidingen weerstaan. Soms word je ook gedwóngen om dat waarvoor je wilt staan op te geven. Anders verlies je misschien je baan, of je bent ergens ingetrapt en nu is er geen andere weg meer uit. Je wordt bedreigt, gechanteerd, misbruikt. Dan is het niet jouw schuld, maar je blijft wel met het gevoel zitten dat je jezelf hebt verloochend.

‘Heer, u weet alles,’ Petrus, is in ons verhaal al lang niet meer de historische figuur, die volgeling van Jezus. Petrus, dat zijn wij allemaal. Wij met onze hoge idealen en met onze beste bedoelingen. Als Jezus over het water loopt wil Petrus dat ook. En ja, het lukt hem nog ook, totdat hij bang wordt voor zijn eigen ambities. En dan plonst hij in het water. Hij is de eerste die voluit belijdt dat Jezus de Messias is. En wanneer Petrus roept: ‘En als ik met u zou moeten sterven, ik zou u niet in de steek laten,’ dan zijn die woorden ons uit het hart gegrepen. Petrus is zowel de mens die we zijn, alsook de mens die we graag zouden wíllen zijn.

‘Heb me lief’, zingt onze Nijmeegse zanger Frank Boeijen, ‘heb me lief’, ondanks mijn onhebbelijkheden. Laten we elkaar liefhebben ondanks alles wat we elkaar aandoen. En Jezus vraagt: ‘Heb je me lief?’ Als je me liefhebt dan zal het goed komen. Ook al zal je me weleens in de steek laten. Als je me liefhebt dan zal het wel lukken, ondanks je zwakheden. ‘Weid mijn lammeren, hoed mijn schapen.’

Dat klinkt allemaal heel vroom, en het roept ook een kerkbeeld op waar we niet meer mee overweg kunnen. Misschien betekent ‘weid mijn lammeren, hoed mijn schapen’ tegenwoordig: help mensen om op te staan uit het materiële. Ga samen op zoek naar wat ons allemaal overstijgt. Misschien moeten we voor ‘weid mijn lammeren, hoed mijn schapen’ hele nieuwe vormen vinden. Wellicht zijn we als Oecumenisch CityPastoraat en Boskapel met ons idee van het stadsklooster op een goede weg. Waar we met kerkelijke en niet-kerkelijke zoekers uitzien naar een overstijgend perspectief. In de kerk noemen we dat opstanding. En dat kan dus ook in het gewone leven, en ook als je het buiten de kerk niet zo noemt.

Petrus wilde over water lopen, hij had de mond vol van grootse belijdenissen, hij wilde er zelfs voor sterven, hij wilde altijd al opstaan. En Jezus vraagt niet naar zijn vermogen of onvermogen, maar hij vraagt: ‘Heb je mij lief?’ — Verheugt u en juicht!

Ekkehard Muth, 15 april 2018

Dit bericht is geplaatst in Nieuws, Overwegingen. Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *