Stadsklooster, lees meer

Hoe vaak waren niet de kloosters de redding van de kerk? Telkens wanneer de kerk te zeer verwereldlijkte, werd zij door de kloosters weer bij de essentie van de traditie bepaald. En wanneer de kerk vastliep in haar eigen traditionalisme, zetten de kloosters weer de vernieuwing in. De kloosters als plek van traditie én vernieuwing.

In de Boskapel weten we er alles van. De Boskapel komt voort uit de kloostertraditie van de Augustijnen. Na het Tweede Vaticaanse Concilie werd de Boskapel aangewezen als een van de zeven officiële experimenteerplekken in het land om de vernieuwingen van het concilie gestalte te geven. Dit was de augustijnen op het lijf geschreven, tenslotte vraagt de spiritualiteit van Augustinus zelf steeds weer om verandering en vooruitgang: ‘Trek steeds verder, maak steeds vooruitgang. Want zodra je zelfgenoegzaam zegt het is genoeg, ga je ten onder’ (Preek 169,18).

In 2009 hebben de augustijnen Nijmegen verlaten. Maar de Boskapel heeft deze lijn van traditie én vernieuwing voortgezet. Hoe zou het toch zijn als de Boskapel opnieuw een kloosterkapel werd. De kloosterkapel van het stadsklooster Nijmegen.

Augustinus en ons kerk-zijn
Ik wil even recapituleren hoe Augustinus nog steeds ons kerkzijn inspireert. Niet dat wij dat niet weten, maar het is goed om zich dat even weer voor de geest te halen. Want dan wordt ook duidelijker wat onze kansen voor de toekomst zijn.

Als je vanuit Augustinus naar onze kerkgemeenschap kijkt dan kom je denk ik drie begrippen tegen: 1 ‘Traditie en Vernieuwing’, 2 ‘Experimentierfreude’ en 3 Augustinus zelf.

Traditie én vernieuwing
Misschien is het aan Augustinus te danken dat de Augustijnen bij de aanpak van het aggiornamento na het tweede Vaticaanse concilie moediger waren dan andere ordes. Niet alleen dat Augustinus zelf alsmaar oproept tot verandering, ik noemde het al: Trek steeds verder. Maar het is ook dat de spiritualiteit van Augustinus zo dicht bij de mensen staat, dat ook de spiritualiteit telkens weer met de mensen mee verandert. Daarmee verandert natuurlijk niet de boodschap, maar de spiritualiteit van Augustinus vraagt erom om de boodschap telkens weer opnieuw te vertálen.

Experimentierfreude
Het tweede element is de experimentierfreude om het maar met onze oosterburen te zeggen. Sinds de Boskapel experimenteerplaats wer voor liturgievernieuwing is het experimenteren ons in de genen gaan zitten. We kregen daarvoor de ruimte omdat de orden naast de gezagsverhoudingen van de kerk een heel eigen organisatiestructuur op na houden. Op die manier kon de Boskapel onder de vleugels van de augustijnen een manier van kerkzijn ontwikkelen die zoveel dichter bij de mensen staat dan de huidige hiërarchie toestaat. Toen de augustijnen de Boskapel moesten loslaten was het dan ook duidelijk dat wij in een zelfstandige setting verder wilden gaan.

Dat vinden we uiteraard jammer, want de Boskapel is ontstaan vanuit de vernieuwingsbeweging juist binnen de kerk en niet daarbuiten. Maar gelukkig geeft Mgr. de Korte in zijn nieuwe beleidsplan aan, met ons soort gemeenschappen in gesprek te willen gaan en een modus vivendi te willen vinden. Aan de andere kant geeft ons deze onafhankelijkheid juist wel de ruimte om de augustijnse Experimentierfreude volop waar te kunnen maken.

Augustinus
En dat brengt me bij Augustinus zelf. Veel mensen keren zich af van kerk en religie omdat zij het beeld hebben dat geloof de mensen klein wil maken en beperken. In de augustijnse spiritualiteit, dat hoef ik u niet te vertellen, wordt de mens juist groot gemaakt en bevrijd. ‘God mij dichterbij dan ik mijzelf’ en ‘Eert in elkaar God’ – hoe groot wil je het hebben.

Bij spiritualiteit denken we vaak aan een verticaal proces van opgaan en omvorming van het lagere naar het hogere. Maar bij Augustinus leidt de weg naar het goddelijke linea recta naar de mens. Het menselijke en goddelijke zijn niet zozeer twee polen met een spanningsveld daartussen, maar het zijn eerder twee middelpunten van één ellips. Een ellips die draait om ‘U hoger dan mijn hoogste hoogte’ én ‘mij dichterbij dan ik mijzelf’.

‘God mij dichterbij dan ik mijzelf’
Daarmee sluit de augustijnse spiritualiteit heel goed aan bij het verlangen van mensen in onze huidige samenleving. We leven in een tijd waar het individu ontzettend belangrijk is geworden. Helemaal jezelf worden, jezelf kunnen uiten, je eigen geaardheid kunnen leven, dat zijn belangrijke waarden geworden. Veel mensen verliezen zich daarbij weliswaar in een doorgeschoten individualisme, maar hoe meer je bij Augustinus op weg gaat naar jezelf, hoe meer je God tegenkomt. ‘Keer terug naar je hart en herken in het beeld de schepper ervan.’

Tegelijkertijd is er een groot verlangen naar het overstijgende. Maar dan niet in het keurslijf van het kerkelijk instituut. De mensen zoeken niet meer een door de kerk ‘bemiddeld’ contact met God, zij verlangen naar een ‘onmiddellijke’ ontmoeting met het hogere. En uiteraard weet Augustinus ook hier raad mee: door God zo dicht bij de mensen te brengen — ‘mij dichter bij dan ik mijzelf’ — opent hij de weg naar deze onmiddellijke ontmoeting. De kerk krijgt daardoor weer de rol waarvoor zij ooit bedoeld was: geen instantie die tussen God en de mensen in staat, maar een gemeenschap van mensen die in elkaar God eren, en één van hart en één van ziel zijn omdat God in hen oplicht.

God licht op in mensen — ook buiten de kerk
Nu merken we dat God inderdaad op allerlei plekken oplicht, misschien nog zelfs meer búiten de kerk dan in de kerk. Overal beginnen werkgevers, overheden, scholen, zorgaanbieders, buurtorganisaties enz. naar wegen te zoeken om op het gebied van zingeving een rol te spelen. De stad Nijmegen afficheert zich in haar Stadsvisie 2020 als een warme stad en een stad van compassie. — Het zit in de lucht. In tijden dat we alleen naar economische groei kijken en naar materieel resultaat is er een groot verlangen ontstaan naar een overstijgend perspectief. Naast de kerkelijke spiritualiteit is er een groeiende maatschappelijke spiritualiteit.

Augustinus kan daar als geen ander antwoord op geven. Dat opent voor ons als augustijnse gemeenschap heel veel kansen, maar het is vooral ook een opdracht, namelijk: een brug slaan tussen kerkelijke en maatschappelijke spiritualiteit; en de opdracht om de verbinding aan te gaan met al die andere plekken waar God oplicht in mensen.

Traditie en vernieuwing, experimentierfreude en Augustinus zelf, deze drie pijlers bieden een goed fundament voor de toekomst. Blijf de toekomstplannen volgen en praat mee hier op de website en elke zondag bij de koffie.

Dit bericht is geplaatst in Niet ingedeeld. Bookmark de permalink.

2 reacties op Stadsklooster, lees meer

  1. Theo Thier schreef:

    “Geloof in een geseculariseerd tijdperk” is in de Boskapel besproken door een gezelschap van 21 personen, en wel op 21 maart en 4 april 2018.
    Het heeft levendige discussies opgeleverd, en in ieder geval de conclusie, dat het stuk een steun in de rug is voor de ontwikkeling van de Stadskloosterideeën.

  2. Theo Thier schreef:

    Hoe dicht sluit dit aan bij wat H. Häring zegt in zijn essay “Geloof in een geseculariseerd tijdperk”, dat in drie delen werd gepubliceerd in het Mariënburg Magazine van maart, mei en juli 2017, en dat een basis kan zijn bij het zoeken van de koers die de vraag naar vernieuwing van de Kerk opwerpt.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *