Ik, zegt Hij, ga iets nieuws beginnen

advent3_width2403e advent Lucas 3, 10-18

‘Ik, zegt Hij, ga iets nieuws beginnen.’ Afgelopen dinsdag heeft paus Franciscus met een wijds gebaar de heilige deur van de Sint Pieter geopend. En daarmee begon het heilige jaar van de barmhartigheid.

Hier in Nederland heeft dat amper het nieuws gehaald. In onze samenleving hebben we namelijk het overstijgende uit het oog verloren. Religie, dat doe je maar thuis, met als gevolg dat het in het openbaar alleen nog maar gaat om materie, om geld en feiten. En als je je dus niks kunt voorstellen bij wat geld en feiten eventueel zou kunnen overstijgen dan is het openen van een deur natuurlijk geen nieuws.

De week daarvoor was ik nog in Rome, en daar kon je zien dat het openen van de heilige deur wel degelijk nieuwswaarde had. Niet alleen bij de souvenirverkopers, die er al helemaal klaar voor waren met t-shirts, mokken en sleutelhangers, maar ook bij het romeinse stadsbestuur had de aankondiging van het heilige jaar al de nodige gevolgen. Opeens moest namelijk al het achterstallig onderhoud van de wegen versneld aangepakt worden en overal in de stad waren de stratenmakers dan ook druk bezig. En door al die haast kwam opeens ook een corruptieschandaal aan het licht en moest zelfs de burgemeester aftreden. Zo had het heilig jaar al een reinigende werking nog voordat het begon.

‘Wat moeten we dan doen’, vragen de tollenaars, en Johannes antwoordt: ‘Vorder niet meer dan wat jullie is opgedragen’; en tegen de soldaten zegt hij: ‘Jullie mogen niemand afpersen en je ook niet laten omkopen.’ — Hoe actueel kan het zijn. Maar ook: hoe eenvoudig.

Sowieso valt op hoe eenvoudig de antwoorden van Johannes zijn. Daar komen de mensen bij hem, ze waren vol verwachting dat hij misschien de messias is, dat hij weet hoe de nieuwe wereld en het nieuwe leven eruit ziet, en dan komt hij met zulke eenvoudige antwoorden. Je kleren delen, je eten delen en doen wat rechtvaardig is.
Het lijkt wel heel erg op de heilige deur van de Sint Pieter. Aan de buitenkant is de heilige deur prachtig versierd met afbeeldingen in het brons die de weg van de mensheid laten zien vanaf de verdrijving uit het paradijs, via het leven en sterven van Jezus tot aan de verrijzenis, de terugkeer naar het paradijs. Maar van binnen is de deur zo eenvoudig als het maar kan, geen kunstzinnige afbeeldingen, je ziet alleen de houten constructie.
Het heilig jaar komt uit het oude testament. Daar staat beschreven dat je na zeven maal zeven jaar, dus in het 50ste jaar een jubeljaar moet houden. In het jubeljaar of genadejaar werden financiële schulden kwijtgescholden en werd ook morele schuld vergeven, het land werd opnieuw verdeeld, en überhaupt was het een jaar om je te bezinnen en om met je omgeving weer in het reine te komen.

In de middeleeuwen heeft de kerk dit ritme van vijftig jaar overgenomen, later is dat vijfentwintig jaar geworden. Maar Franciscus laat die regels voor wat ze zijn en heeft nu een buitengewoon heilig jaar uitgeroepen omdat we het nou eenmaal nú nodig hebben. En sterker nog, toen hij op zijn Afrika-reis zag hoe hard nodig het is dat er in Afrika eindelijk deuren opengaan, toen liet hij zelfs zijn eigen agenda varen. Dan moest het heilige jaar maar gewoon een week eerder beginnen, en in Bangui in de Centraal-Afrikaanse Republiek gooide hij de heilige deur alvast open.

Maar ook dat haalde hier in Nederland bijna niet het nieuws. En precies daarom hebben we het heilig jaar van barmhartigheid juist ook zo nodig. Een jaar waar het niet gaat om geld en feiten, procedures en regels, maar een jaar waar het om barmhartigheid gaat. Of, om het maar met onze lezing te zeggen, een jaar waar het niet om ‘dopen met water’ gaat, maar om ‘dopen met de heilige Geest’.

Stel je toch voor dat we het in de zorg een jaar lang maar eens niet hebben over bezuinigingen maar over goede zorg voor de patiënt, en stel je voor dat we het daarbij niet alleen hebben over de lichamelijke gesteldheid maar ook over het geestelijke welbevinden. Stel je toch voor dat we het niet over aantallen vluchtelingen hebben maar over hoe zij onze kijk op het leven kunnen veranderen. Stel je toch voor dat we het een jaar lang niet meer hebben over moslims en westerlingen, maar over wat ons overstijgt, en over wat we samen ten diepste hopen. — Hoeveel deuren zouden er dan niet opengaan.

En stel je toch voor dat het ook in onze kerk niet meer gaat om regels maar om barmhartigheid. Dat de inzet van de Nederlandse Bisschoppen op de familiesynode niet meer is om angstvallig de leer overeind te houden, maar om allereerst naar het leven zelf te kijken.

Dat er deuren opengaan, daarom heeft de paus met een flinke zwaai de heilige deur geopend. In onze lezing vragen de mensen aan Johannes: bent u misschien de messias? Nee, ‘er komt iemand die meer vermag dan ik; ik ben zelfs niet goed genoeg om de riem van zijn sandalen los te maken’. Maar Johannes is er om voor Hem de deur open te doen. Laten ook wij deuren open doen.

Ekkehard Muth, 13 december 2015

Dit bericht is geplaatst in Nieuws, Overwegingen. Bookmark de permalink.

1 Response to Ik, zegt Hij, ga iets nieuws beginnen

  1. Theo Thier schreef:

    …een week geleden gingen de deuren nog gemakkelijk wagenwijd open, en zongen we nog:
    “Sinterklaasje kom maar binnen……”

    Dit is inderdaad andere koek. Even laten bezinken.

Geef een reactie