Iedereen is naar u op zoek

Lezing: Marcus 1, 29-39

“Door religie komt alleen maar oorlog,” dit soort kreten hoor je de afgelopen tijd steeds vaker. Dat klopt natuurlijk zo niet. Religie dat zijn veelmeer de grote oerverhalen van de mensheid. De oerverhalen waarin verteld wordt dat we niet zomaar hier op deze planeet rondlopen, maar dat we bij God vandaan komen, dat we hier op aarde iets van Gods bedoelingen proberen waar te maken en dat we naar God terugkeren. En hoe we God ook aanspreken, elke godsdienst heeft deze oerverhalen op een net wat andere manier uitgewerkt.

Ruzie en oorlog ontstaat als je die grote oerverhalen klein wilt maken. Als je de overstijgende mythologische oerbeelden wilt reduceren tot een waar gebeurd verhaaltje van een mensenleven. Als het grote overstijgende verhaal in een kerkelijk wetboek geperst moet worden, of als het gereduceerd wordt tot een kalifaat van zwaar bewapende opgefokte boerenlummels, dan krijg je een wij/zij met alle gruwelijke middeleeuwse taferelen van dien.

Het is dan ook goed dat we als gelovigen van alle godsdiensten in deze stad een vredesverklaring getekend hebben waarin we zeggen dat we ons niet uit elkaar laten drijven, maar dat we ons samen opgenomen voelen in het grote oerverhaal dat alle versplinteringen in religies en godsdiensten overstijgt.

Vandaag lezen we over Jezus die zich terugtrekt. “Iedereen is op zoek naar u,” roepen de leerlingen. Maar Jezus vraagt zich af of ze wel op zoek zijn naar hem of dat ze toch eerder op zoek zijn naar het grote verhaal wat hij probeert te belichamen.

Iedereen is op zoek naar… — laten we samen op zoek gaan naar wat ons ten diepste draagt.

Overweging

“Iedereen is naar u op zoek!” &mdash Jezus heeft de schoonmoeder van Simon Petrus genezen, en prompt kwamen de mensen uit het hele dorp toestromen en brachten al hun zieken en bezetenen naar hem toe. De hele avond tot diep in de nacht “genas hij vele zieken en dreef veel demonen uit.” Nu, ’s ochtends vroeg, staan er weer mensen voor de deur, maar hij trekt zich terug. En als de leerlingen hem uiteindelijk vinden, roepen ze: waar blijft u nou? Iedereen is naar u op zoek! Maar hij zegt alleen maar: “Laten we ergens anders heen gaan.”

Wie zoeken we eigenlijk? Van de week kwam dominee Edward van der Kaaij in het nieuws. Hij had een half jaar geleden een boek geschreven waarin hij beweert dat Jezus niet historisch bestaan heeft. Dat Jezus veelmeer gezien moet worden als een figuur waarin voor-joodse en voor-christelijke mythologische beelden uit het oude Egypte en wellicht nog ouder bij elkaar gebracht zijn.

Hoewel dat boek al ruim een half jaar op de markt is gingen bij de rechterflank van de protestantse kerk nu opeens de nekharen overeind staan. Een gemeente die hem als gastvoorganger gevraagd had heeft hem te verstaan gegeven dat hij toch maar beter niet kon komen, en de behoudende gereformeerde bond eist van de protestantse kerk tuchtmaatregelen. Daarbij zou iemand die een beetje theologie gestudeerd heeft toch moeten weten dat de beelden en voorstellingen in het evangelie dezelfde zijn als in de oude Egyptische mythologie. Maar je hoeft niet eens theoloog te zijn, een all-inclusive toeristenreisje naar Egypte is ook al genoeg om die overeenstemmingen te ontdekken. Isis is dezelfde figuur als Maria, ook zij brengt in een maagdelijke geboorte haar zoon Osiris ter wereld. En die lijkt heel erg op Jezus, ook hij sterft en staat na zijn dood weer op.

De maagdelijke geboorte is een oerbeeld waarmee uitgedrukt wordt dat god mens wordt. Een ander oerbeeld is dat deze goddelijke mens, hoewel hij rechtvaardig is en vrij van alle zonde toch moet sterven aan het kwaad wat ons allemaal overkomt, zij het door mensen of door ziekte. En in alle mythologieën vind je dan ook dat deze goddelijke mens weer uit de dood verrijst.

Dan roept de pers al gauw: dat is een mythe! En met ‘mythe’ bedoelen ze dan ‘niet waar’ en ‘niet waar gebeurd’. Terwijl een mythe juist een veel grotere waarheid bevat dan alleen wat er waar gebeurd kan zijn.

Zo hebben we nog meer mythes, bijvoorbeeld dat een koning rechtvaardig is en goed, dat hij een droomgezinnetje heeft waarmee hij een sprankelend en glamoureus leven deelt, en dat hij in een wereld leeft waarin geld en aardse beslommeringen geen rol spelen. Maar dan blijkt het allemaal ons belastinggeld te kosten, en de prinsesjes zullen op een mooie dag gaan puberen. Of we bewonderen een voetballer die goddelijk kan spelen, maar wat zijn we toch teleurgesteld als hij op andere gebieden van zijn leven helemaal niet zo goddelijk is.

“Iedereen is naar u op zoek.” Wat ik bedoel te zeggen is: wie zoeken we eigenlijk? Zoeken we een historisch mens van vlees en bloed die naast zijn goddelijke kanten ook alle schaduwkanten en onhebbelijkheden heeft. Of zoeken we goedheid, heelheid en goddelijkheid die wij misschien in een historisch mens belichaamd zien, maar die het bestaan van één mens meteen ook weer overstijgt. Zoeken we de historische Jezus die in een ver verleden in een dorpje ver weg wat zieken heeft genezen? Of zoeken we naar een wereld waar geen ziekte meer is, waar geen kwaad meer is omdat we allemaal zijn als Jezus, zo rechtvaardig als hij, zo helend als hij, bijna als God?

Kortom, zoeken we die ene koning, die ene voetballer, die ene Jezus, of zoeken we de mythe de oerbeelden, de veel grotere waarheid. Persoonlijk denk ik dat de mythe en dat die oerbeelden ons juist dichter bij God brengen. Dan mag de uitwerking in alle culturen net even weer iets anders zijn, maar in die gezamenlijke oerbeelden zien we God juist in zijn oorspronkelijke vorm, nog niet versnippert in religies en godsdiensten.

En die oerbeelden, en daarmee is de cirkel weer rond, die oerbeelden kunnen wij het beste zien in mensen. In mensen die dat voor elkaar krijgen, of moet ik beter zeggen, die dat gegeven is. Mensen die deze oerbeelden belichamen. Een Nelson Mandela bijvoorbeeld, een Ghandi, of van de week heeft paus Franciscus verklaard dat bisschop Romero tien jaar geleden vermoord is omdat hij zich ingezet heeft voor de armen. Een goede katholiek weet dat dat de eerste stap is naar de zaligverklaring. Maar hier zie je dus weer de mythologische oerbeelden, namelijk dat de rechtvaardige lijdt en dat je sterft terwijl je alleen maar goed doet.

We zien die oerbeelden in mensen. Dat bedoelde ook Augustinus toen hij moest bekennen: “binnen in mij was je, maar ik was buiten.” Die oerbeelden zie je als je als moeder onvoorwaardelijk van je kind houdt, of als je met toewijding de mantelzorg voor je partner of je ouders op je neemt. En je kunt de oerbeelden nog op zoveel andere manieren laten zien, telkens weer als het je gegeven is om als God te zijn, al is het maar heel even af en toe.

“Iedereen is naar u op zoek.” — Zoeken we de historische Jezus, of zoeken we de vrede, het heil en de goddelijkheid waar Jezus voor staat? Ik denk dat het Jezus wel in bijzonder mate gegeven was om zo goed en genezend en goddelijk te zijn. Maar die goedheid en goddelijkheid die hij liet zien zijn veel groter en veel meer waarheid dan wat hij ooit op die stoep voor het huis van Simon Petrus waar had kunnen maken.

Daarom zegt hij ook: “Laten we ergens anders heengaan.” — Het gaat namelijk niet om hem, het gaat niet om wat genezingen in een ver verleden in een dorpje ver weg. Maar het gaat om alles wat hij wil belichamen. Dat we dat niet buiten onze tijd zoeken en ook niet buiten ons bereik. Maar dat wat hij in zijn tijd belichaamd heeft wil ook in jou weer tijd en lichaam krijgen.

Ekkehard Muth

Dit bericht is geplaatst in Nieuws, Overwegingen. Bookmark de permalink.

Geef een reactie