De tafelspeech van Jezus

Lezingen: Sirach 3,17-18.20.28-29, Lucas 14,1.7-14

Het evangelie van vandaag kan verbazend actueel worden toegepast. Jezus ziet dat genodigden bij een maaltijd voor zichzelf de beste plaatsen uitzoeken. Deze pijnlijke observatie vormt de inhoud van de tafelspeech van Jezus waarbij hij zich uitspreekt over het gedrag van sommige genodigden en het gedrag van de gastheer. Een recalcitrante toespraak waarbij veel gasten zich heel ongemakkelijk moeten hebben gevoeld. Na deze speech zal dit gezelschap hem waarschijnlijk nooit meer uitnodigen! Aan ons de vraag wat wij zouden doen in zo’n situatie?

Overweging

Opvallend in het leven van Jezus is, dat hij heel vaak in gaat op uitnodigingen om bij mensen thuis te komen eten. Kennelijk hield hij van lekker eten, een goed glas wijn en was hij een onderhoudende gesprekspartner.

Er gebeurt altijd iets bijzonders, of hij vertelt een bijzonder verhaal. Je zou kunnen zeggen dat Jezus aan zo’n gewone thuismaaltijd een bepaalde wending geeft. Jezus vertelt en interpreteert dan zodanig dat de maaltijd symbool en teken wordt van het rijk van zijn Vader, dat door mensen tot stand moet worden gebracht.

Vandaag is er sprake van een feestelijke maaltijd want het is sabbat. De sabbat moet onder andere worden geëerd door goed eten en drinken en het dragen van mooie kleding. Er werd streng op toegezien dat de gasten zich aan de rituele reinheidswetten hielden. Ook gold: soort bij soort: een wetgeleerde mocht niet met een ongeletterde ondeskundige aanliggen. Het was net een soort symposium waarbij de wetgeleerden discussieerden over de Thora en de interpretatie van elke letter en zinsnede bestudeerden. Iemand uitnodigen bij het sabbatmaal is een heilige traditie. Je stijgt natuurlijk in aanzien als gastheer wanneer je een persoon kunt uitnodigen met een bepaald imago: bijvoorbeeld een beroemde predikant, een populaire arts, een oude schriftgeleerde of een wijze rabbijn. Jezus gold als een opkomende ster tussen de wijze rabbijnen en was een graag geziene gast.

Een vooraanstaande Farizeeër heeft Jezus uitgenodigd. Farizeeën waren mensen die zeer minutieus leefden volgens de Thora. Ze ontwikkelden hierbij vele voorschriften om toch maar de juiste weg te blijven volgen.

Waagt Jezus zich in het hol van de leeuw? Of is hij bij vrienden te gast? Uit de voorafgaande passage blijkt dat er bevriende farizeeën in het gezelschap waren maar er waren ook anderen die hem scherp in de gaten hielden. Geen wonder want Jezus had wel eens iemand genezen op sabbat en dat is arbeid verrichten en dat mag niet. Helen van wat gebroken is in mensen, gaat bij Jezus boven de letter van de Wet.

Ze komen binnen: de notabelen overtuigd van hun zienswijze en ervan overtuigd dat ze recht hebben op de beste plaatsen. Dan heb je nog de mensen die deze notabelen naar de ogen zien en bij hen in de buurt proberen te komen zodat de glans ook op hen afstraalt. Doorgaans is een maaltijd iets intiems. Met de mensen die samen met jou aan tafel zitten bestaat een zekere verwantschap. ‘Je hebt iets met elkaar.’

Jezus krijgt of neemt het woord. Hij heeft het gedrag van de mensen geobserveerd en in zijn tafelrede neemt hij geen blad voor de mond. Hij doorbreekt hiermee de intimiteit van het samenzijn op een nogal radicale wijze want hij begint met een citaat uit het boek Spreuken:

gedraag je niet aanmatigend en ga niet op de plaats van een voornaam persoon staan. Het is beter dat je naar voren wordt geroepen (Spr. 25,6-7)

En uit het boek Sirach:

hoe belangrijker je bent, des te bescheidener moet je zijn, dan vind je genade bij de Heer. (Sirach 3,18)

Daarmee is de karakteristiek van het Rijk van de Vader gegeven. Zo daar kunnen ze het mee doen. Daar hoeft voor de Farizeeën helemaal geen uitleg meer bij. Maar de gastheer wordt ook niet gespaard. Jezus daagt hem uit om te breken met de gebruikelijke gang van zaken. Niet zoeken naar de beste gasten van wie je het meeste terug kunt verwachten.

Heel dat gedoe van ons-kent-ons, dat etentjes organiseren voor rijke kennissen en vrienden met aanzien om er zelf beter van te worden en vreemden uitsluiten, stuitte Jezus blijkbaar tegen de borst. Het gedrag van de gasten en van de gastheer is van alle tijden. Het werken met de ellebogen, het zoete broodjes bakken of zelfs het naar beneden trappen om zelf hoger op te komen: we kunnen er allemaal over mee praten. Soms zit er zelfs een uitgekiende strategie achter. Het geritsel in bonussen, aandelen, belangrijke portefeuilles is bij onze maakbare samenleving gaan horen. In zijn tafelrede spreekt Jezus zich dan ook uit over de juiste verhoudingen in het koninkrijk van God: Daar krijgen de vreemdelingen de beste plaatsen. Het zijn de armen, kreupelen,verlamden en blinden. Zij die gebogen gaan onder de last van het leven en wel wat anders aan hun hoofd hebben dan de voorschriften en regels van een instituut.

Maar behalve deze maatschappelijke positie klinkt in het woord gebogen, gebogene, ook een geestelijke houding mee: de bijbelse gebogenen zijn geen mensen die zichzelf alsmaar vernederen maar mensen die in hun moeilijke situatie toch op de Eeuwige blijven vertrouwen. De eenvoudigen van hart, zonder eigendunk maar wel met besef van eigenwaarde. Ze hebben niets te makken, niets te verliezen. Ze staan voor alle mensen in hun kwetsbaarheid, de schone schijn voorbij. Zij worden de rechtvaardigen genoemd en zij krijgen wat de haantjes-de-voorsten krampachtig zochten: een plaats aan tafel naast de gastheer, zij worden het eerste bediend.

Wij zijn die mensen.

Ieder van ons draagt immers de gekwetstheid van het leven met zich mee: in geestelijk opzicht of maatschappelijk opzicht of misschien wel op beide terreinen. Soms zichtbaar, soms verborgen in de beslotenheid van je hart. Wij zijn die gebogenen wanneer we ons niet anders voordoen dan we zijn.

We zullen bij de hand worden genomen, ons weer oprichten en uitgenodigd worden aan het gastmaal van de Heer.

Wie neemt dat initiatief dan?
De mens naast je en: jij bent zelf die mens
Daarmee is het koninkrijk van God begonnen.

Geïnspireerd door:
J. Tigheler: vanuit Lukas bezien
Liturgische katernen van de Stichting Midden onder U.

Maria Schröder

Dit bericht is geplaatst in Nieuws, Overwegingen. Bookmark de permalink.

Geef een reactie