De engel van je geweten

Lezingen: Jesaja 7,10-15 en Mattheüs 1,18-25

Een engel kwam in een droom tot Jozef en zei tegen hem: “Jozef, zoon van David, wees niet bang je vrouw Maria bij je te nemen, want het kind dat ze draagt, is verwekt door de heilige Geest.”

We hebben in deze adventstijd al heel wat engelen langs zien komen. We zien er ook heel wat staan hier, meegebracht door mensen die er waarde aan hechten onze gemeenschap te vertellen welke betekenis die beeldjes en die platen voor hen hebben. In de vieringen en ook bij de tentoonstelling zie je dat engelen vaak worden benoemd als mensen die je de goede weg helpen vinden, die je te hulp schieten wanneer je in de problemen zit, mensen die een voorbeeld zijn voor anderen in hun doen en laten. De engel die aan Jozef verschijnt, kun je niet onder deze noemer vangen. Maar wat dan wel?

Daarvoor moeten we eerst bekijken wat Mattheus voor een evangelist is. Hij is degene die schrijft voor joodse christenen. Hij hecht het meest aan de joodse gebruiken. Hij is degene die zijn Evangelie begint met een afstammingslijst van Jezus, vanaf Abraham tot aan koning David en van koning David tot Jozef. De beloofde Messias zou immers een afstammeling van David zijn!

Jozef is geen koning maar wel wordt van hem gezegd dat hij een rechtschapen mens is, een rechtvaardige. Dat is geen titel die in de bijbel gemakkelijk gegeven wordt. Noach wordt een rechtvaardige genoemd, Isboset de zoon van Saul, die onschuldig wordt vermoord ook, en Jezus noemt later de oude Nathanael een oprecht Israëliet. Dan zijn we al snel klaar. Mattheus is goed thuis in de Schrift en weet dan ook dat wanneer dat van iemand gezegd wordt, het een bijzonder goed mens is. Een die niet alleen de wet onderhoudt, maar die meer doet dan wordt gevraagd. Zo iemand is Jozef dus. En dan blijkt dat zijn verloofde, — de huwelijksbelofte is eigenlijk al gegeven — zwanger is.

Zou hij niet even gedacht hebben: “Is dit nu de beloning voor mijn oppassende leven?” Denken wij zelf niet vaak zo? Ik heb altijd goed geleefd, en nu heb ik toch die nare ziekte. Ik ben altijd zuinig geweest, en toch zit ik aan de grond. Maar het leven is geen kasboek waar verdiensten en uitgaven precies kloppen. Soms word je onevenredig hard getroffen, zonder dat je er zelf doel of zin in ziet. Je moet dan toch zelf een uitweg zoeken. Jozef ziet die in een scheiding. Hij heeft de wet aan zijn kant. In het boek Deuteronomium staat: De man mag zijn vrouw wegzenden en het huwelijk ontbinden wanneer hij iets schandelijks in haar ontdekt. Hij moet haar een scheidingsbrief geven die haar toelaat een nieuw huwelijk aan te gaan. De vrouw mocht geen echtscheiding aanvragen.

Binnen de joodse samenleving werd een gescheiden vrouw met de nek aangekeken. Met name voor haar familie was zij een belediging en een schande. Wanneer Jozef dus overweegt van Maria te scheiden is zij daar niet mee geholpen. Ze is een gescheiden vrouw, en ook nog zwanger. Een onmogelijke positie! De vele commentaren die aangeven dat Jozef een rechtvaardig man was omdat hij in stilte van haar wilde scheiden, houden dan eigenlijk alleen het ‘in stilte’ over als argument.

En zelfs dat valt dan eigenlijk nog tegen, omdat Jozef en Maria nog niet samenwoonden, hoefde hij haar ook het huis niet uit te zetten, terwijl dat nu juist een heleboel ruchtbaarheid aan de zaak gaf. Ik denk dat dat nu juist niet de verklaring van Jozefs rechtvaardigheid was. Integendeel, door in stilte van Maria te scheiden, redt hij allereerst zijn eigen gezicht. Daarom moeten we het, denk ik in een heel andere hoek zoeken. Jozef was een rechtvaardig man staat er. Juist daarom krijgt hij bezoek van een engel in zijn droom. Die engel wijst hem de weg naar de ongemakkelijkste oplossing, de oplossing waarbij Jozef voor gek staat, niet Maria. De oplossing waarbij aan Jozef gevraagd wordt de vader te worden van een kind dat niet het zijne is. Hij moet geloven dat het kind dat Maria draagt iets heel bijzonders is de lang verwachte Messias zelfs en het een naam geven die hij niet zelf heeft uitgekozen: Jeshua, God redt. Een naam die net als bij Johannes de doper niet in de familie voorkomt.

De engel uit het verhaal is dus zeker niet de engel van halleluja en vrede op aarde. Het is de engel die in de nacht voor je staat en je een spiegel voorhoudt: dit ben jij als je doorgaat met de dingen waarvan je weet dat ze verkeerd zijn. Het is de engel die bij je is als je ’s nachts wakker wordt en die zegt: deze deal mag jou wel veel geld opleveren, maar hij kost je werkemers hun baan. Het is de engel die je waarschuwt als je toch weer te hard rijdt en nog even dat rode stoplicht meepikt. Het is de engel die je ertoe zet die sjaggerijnige oom toch maar weer uit te nodigen voor kerst of oud en nieuw. Een ander doet het niet en anders zit hij weer alleen. Het is de engel die jou helpt om zoals Jozef een goede keuze te maken. Het is de engel van je geweten.

Annemiek Alferink

Dit bericht is geplaatst in Overwegingen. Bookmark de permalink.

Geef een reactie