Bijbelzondag: Verkiezingsprogramma voor Christenen

Beste mensen,
Sinds 1977 wordt de nationale Bijbelzondag in Nederland op de laatste zondag van januari gehouden, aan wie de oecumenische Gebedsweek voor de Eenheid voorafgaat. Dus wordt de Bijbelzondag op zich pas op de volgende zondag gehouden maar om interne redenen vieren wij al deze zondag in het teken van de Bijbel en in het teken van de eenheid die het geldt na te streven.

De organisatie van deze Bijbelzondag ligt in handen van de RCOB, de oecumenische Raad voor Contact en Overleg betreffende de Bijbel. Van daaruit werden ook de folders voor de godsdienst verspreid. Sinds enkele jaren ben ik zelf als afgevaardigde voor de rooms-katholieke kerk daarbij betrokken. Het is mooi om te zien dat de christenen ook hier in Nederland ten minste proberen om iets van de eenheid onder christenen te laten zien. Om aan te geven hoe veel kerken en kerkelijke organisatie’s er aan mee doen, wil ik ze even maar noemen:

  • Algemene Doopsgezinde Sociëteit
  • Bond van Vrije Evangelische Gemeenten in Nederland
  • Broederschap van Pinkstergemeenten in Nederland
  • Evangelisch-Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden
  • Evangelische Broedergemeenten in Nederland
  • Gereformeerde Kerken in Nederland
  • Internationale Bijbelbond
  • Katholieke Bijbelstichting
  • Kerkgenootschap der Zevende-dags Adventisten
  • Landelijke Vergadering van Nederlands Gereformeerde Kerken
  • Leger des Heils
  • Nederlands Bijbelgenootschap
  • Nederlandse Hervormde Kerk
  • Oud-Katholieke Kerk in Nederland
  • Remonstrantse Broederschap
  • Rooms-Katholieke Kerk
  • Unie van Baptisten Gemeenten in Nederland

De Nieuwe Bijbelvertaling verschijnt eind volgend jaar (dus eind 2004). Vandaag mogen wij de eerste vruchten daarvan plukken want de tekst van de eerste lezing (1 Korintiërs 12) komt al uit de NBV (proofeditie)

Overweging

Vandaag houden wij hier in de Boskapel de Nationale Bijbelzondag. Zestien kerken en kerkelijke organisaties in Nederland doen daaraan mee. Het is mooi om te zien dat de christenen ook hier in Nederland ten minste proberen om iets van de eenheid onder christenen te laten zien.

Het is duidelijk dat eenheid niet betekent dat er geen verschillen meer mogen zijn. Integendeel: de onderlinge verschillen zijn een rijkdom. Maar onder de voorwaarde dat de kerken de Bijbel als basisdocument koesteren. Dit gebeurt in Nederland door het project van de Nieuwe Bijbelvertaling die eind volgend jaar verschijnt. Daarom is het vandaag een goede gelegenheid om ons weer te verdiepen in het fundament van de christelijk geloof, in de Bijbel – het boek der boeken.
In een recent interview zei Huub Oosterhuis het volgende over de bijbel – als antwoord op het verwijt dat hij het geloof tot ethiek zou hebben gereduceerd:

Ik zweer het woord religie niet af. Ik versta daaronder de behoefte in mensen aan zinsverband, aan samenhang, maar ook aan schoonheid, inspiratie, lieflijkheid, alles wat je tegen geweld, grofheid en bloedvergieten kunt inzetten.
Maar er moet een ijkpunt van die religie zijn en dat is het woord over het recht van de zwakste. Religie die niet mensen in hun nood ziet en zich over hen ontfermt, is in termen van de thora een religie van afgoden. Ik heb mijn kinderen over de Bijbel verteld, maar vooral heb ik hun uitgelegd waarom Pinochet slecht is, wat daar achter zit. De ethische invulling van religie, daar gaat het mij om. In de joods-christelijke religie is het wonderlijke dat het pleidooi voor de zwakke uit de mond van God komt. God zegt: Jullie moeten niet mij aanbidden, maar er voor elkaar zijn. In de Bijbel is God de pleitbezorger van de armen. En niet de Bijbel is Gods woord, maar het visioen van een aarde waar mensen gelijkberechtigd zijn is Gods woord. Van God weet ik niets buiten de Bijbel om. En ik hoop dat die God bestaat. Werkelijker dan wij hier zitten.

Met een knipoog naar de aanstaande verkiezingen, hebben wij de titel gekozen:

“Bijbelzondag: Verkiezingsprogramma voor Christenen.”

Het zal zeer naïef zijn om te denken dat je de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen zo maar naast de Bijbel kunt leggen. In die zin is de Bijbel ook zeker geen verkiezingsprogramma. Over spaarloonregelingen, belastingsstelsels, file-bestrijding, wachtlijsten in de gezondheidszorg vindt men niets terug in de Bijbel. Dit zijn kwesties die de maatschappij en haar politici moeten regelen.

Maar aan de andere kant zou het ook onverstandig zijn om te denken dat politieke keuzes helemaal niets met geloofsovertuigingen te maken hebben. Politieke keuzes, ook die van alledag, vallen niet zo maar uit de lucht: zij groeien uit een bepaalde voedingsbodem: vaak heel langzaam en plotseling zie je het resultaat!

Het kan zeker niet daarom gaan de scheiding tussen het rijk en de godsdiensten (christendom, jodendom, islam etc) op te heffen of de scheidslijn tussen deze domeinen te verwaarlozen. Maar het zal wel daarom moeten gaan dat iedereen die gekozen wil worden, bereid zou moeten zijn, om de “spirituele” achtergrond van zijn politieke keuzes duidelijk te maken. Deze achtergrond hoeft niet per sé “christelijk-religieus” te zijn, maar het moeten overtuigingen zijn, die ook na de verkiezingen, en na de kabinetsformatie, nog geldig blijven!

Mag ik, als gast en buitenstander, die geen stemrecht heeft in Nederland, nog een laatste gedachte daarover uiten: de hele discussie over waarden en normen heeft volgens mij nog niets opgeleverd, omdat zij op diezelfde manier gevoerd wordt als bijv. die over wachtlijsten en de Betuwelijn! Wie het echt over waarden en normen wil hebben die moet bereid zijn, heel diep te duiken tot aan de bodem van zijn of haar overtuigingen. Wie het echt over waarden of normen wil hebben, die spreekt niet over iets, over een zaak, maar die spreekt over zichzelf en over zijn mensbeeld.

Wat iedereen nodig heeft, in de politiek, maar ook in het privéleven, dat is een “ijkpunt”, zoals Huub Oosterhuis het noemt. Iets waaraan je kunt zien, waar je naar toe wilt. Jaren geleden heb ik iemand ontmoet die alles in zijn leven had bereikt, sociale carriére, rijkdom, familie, maar die tegen mij zei: ik heb geen echte lijn in mijn leven kunnen vinden, alles mocht en kon! En nu heb ik geen kracht meer om mijn leven opnieuw te structureren, een echte zin daarin te ontdekken.
Huub Oosterhuis beweert iets dat wij christenen meestal onderschatten: de Bijbel is ten eerste niet een ijkpunt voor de politiek of andere instanties, maar zij is ten eerste een ijkpunt van de christelijke religie zelf! Ik citeer hem nog eens: “Religie die niet mensen in hun nood ziet en zich over hen ontfermt, is in termen van de thora een religie van afgoden.”

Dus je kunt de hele dag met bijbelse citaten in je mond rondlopen, je kunt uren lang in de bijbel lezen, en toch het punt missen dat het niet om die oude woorden gaat, maar om “het visioen van een aarde waar mensen gelijkberechtigd zijn”.

Waar ook en door wie ook dit visioen gestalte krijgt, daar gaat Gods woord in vervulling, begint de Bijbel te leven. De Bijbel op zich, ook in haar kostbaarste editie, blijft een verzameling van dode letters. De Bijbel die in de boekenkast staat en die niemand open slaat, blijft onvruchtbaar; die bijbel, die iemand open slaat, maar geen gevolgen daarmee verbindt, blijft ook zonder betekenis. Maar die Bijbel, die ik lees, waarmee ik worstel, omdat sommige passagen alleen geweld en oorlog preken, die Bijbel, waarvan ik houd omdat zij mij licht in de duisternis, water in de woestijn en weg naar God is, die wordt mij tot een ijkpunt in mijn leven. Ik bestudeer nu al 20 jaar lang de Bijbel en met name het Oude Testament, ik schrijf boeken over de bijbel, geef colleges en lezingen over bijbelse teksten – en ik sluit mij helemaal aan bij Huub Oosterhuis die zei:

Van God weet ik niets buiten de Bijbel om. En ik hoop dat die God bestaat. Werkelijker dan wij hier zitten.

Welk ijkpunt is ons vandaag in de lezingen aangereikt? Het is het ijkpunt, dat wij mensen tot elkaar behoren, met elkaar moeten leven. Wij zullen dit doen met respect voor de onderlinge verschillen, wetend dat iedereen waardevol is. Horen wij nog eens die prachtige woorden:

Integendeel, juist die delen van het lichaam die het zwakst lijken, zijn het meest noodzakelijk. De delen van ons lichaam waarvoor we ons schamen en die we liever bedekken, behandelen we zorgvuldiger en met meer respect dan die waarvoor we ons niet schamen. Die hebben dat niet nodig.Wanneer één lichaamsdeel pijn lijdt, lijden alle anderen mee; wanneer één lichaamsdeel met respect behandeld wordt, delen alle andere in die vreugde.

Welk soort van wereldpolitiek zouden wij krijgen, wanneer wij zouden begrijpen dat niet overheersing maar solidariteit het ware ijkpunt is! Hier raken wij aan de voedingsbodem van menselijk leven – aan Gods woord!

Ulrich Berges, hoogleraar Oude Testament KUN

Dit bericht is geplaatst in Overwegingen. Bookmark de permalink.

Geef een reactie